13 november 2026
Begin van het einde…..
Een persoonlijke beschouwing van iemand die zich jarenlang sterk heeft gemaakt voor digitale modes binnen het radiozendamateurisme.
Het is altijd al een dingetje geweest: het gebruik van digitale modes voor spraakoverdracht door radiozendamateurs.
Het begon destijds met de discussie rond D-STAR. Het protocol was eigendom van een bedrijf (proprietary) en werd daardoor niet door alle radioamateurs omarmd. De gesloten aard van het systeem stond haaks op het idee van experimenteren en vrij beschikbare technieken, dat voor veel radioamateurs juist zo kenmerkend is.
Daarna kwam DMR. Een digitale mode die oorspronkelijk vooral werd geassocieerd met professionele gebruikers en bedrijfscommunicatie. Toch kreeg DMR onder radioamateurs een enorme vlucht, mede dankzij de inzet van het BrandMeister-team. Zij maakten het mogelijk om via een wereldwijd netwerk met elkaar te communiceren en gaven DMR daarmee een heel nieuwe dimensie binnen de radioamateurwereld.
Vervolgens kwam Yaesu met C4FM. Een digitaal systeem dat volledig eigendom is van Yaesu en, net als D-STAR, geen open-source protocol is. Opmerkelijk genoeg leidde dat nauwelijks tot discussie of protest. C4FM werd zonder al te veel weerstand geaccepteerd en groeide uit tot een van de drie grote standaarden voor digitale spraakcommunicatie binnen de radioamateurwereld.
Door deze verscheidenheid aan digitale spraakmodes, apparatuur en repeaters is een enorme versnippering ontstaan. Daar komt bij dat ieder digitaal protocol zijn eigen netwerkstructuur kent, met daarnaast een grote diversiteit aan reflectors, chatrooms en talkgroepen.
Het resultaat is dat we elkaar binnen de radioamateurwereld behoorlijk zijn kwijtgeraakt. Waar radioamateurisme ooit draaide om experimenteren, techniek en onderlinge verbindingen via de ether, zijn we steeds meer terechtgekomen in afzonderlijke digitale eilandjes. Iedereen heeft zijn eigen systeem, zijn eigen netwerk en zijn eigen voorkeuren.
Een ander opkomend probleem in Nederland zijn de kosten voor het in stand houden van repeaters. Waar radioamateurisme van oudsher vooral werd geassocieerd met experimenteren, techniek en het maken van verbindingen via de ether, is de aandacht de laatste jaren steeds meer verschoven naar communicatie: het praten met elkaar.
Dat heeft ook gevolgen voor de infrastructuur. Repeaters moeten worden onderhouden, locaties moeten worden betaald en elektriciteits- en verbindingskosten lopen door. Zeker bij digitale repeaters, die vaak afhankelijk zijn van een permanente internetverbinding, brengt dat structurele kosten met zich mee. De vraag is dan ook hoe lang deze infrastructuur nog in stand kan worden gehouden, zeker wanneer de financiële lasten door een relatief kleine groep vrijwilligers en beheerders worden gedragen.
Daarbij komt nog een andere lastige keuze: welke digitale spraakmode gaan we op een repeater aanbieden? Kiezen we voor DMR, D-STAR of C4FM? Of proberen we met een zogenaamde ‘all-mode’ repeater meerdere digitale modes naast elkaar te ondersteunen?
Ook dat brengt de nodige uitdagingen met zich mee. Niet alleen technisch, maar ook financieel en organisatorisch. Want hoe meer systemen we willen ondersteunen, hoe complexer het beheer wordt. En uiteindelijk blijft de vraag wie bereid is om de benodigde tijd, kennis en financiële middelen beschikbaar te stellen.
Al enige tijd is er bovendien een verschuiving zichtbaar van gebruikers (communicators) van de reguliere amateurrepeaters naar een VoIP-oplossing als Zello.
De aantrekkingskracht is begrijpelijk. Je hebt vrijwel overal bereik, bent niet afhankelijk van de beschikbaarheid of dekking van een specifieke repeater en hebt geen gedoe met het overschakelen tussen verschillende repeaters. Bovendien is de audiokwaliteit doorgaans uitstekend en stabiel.
Voor wie vooral geïnteresseerd is in het onderling communiceren en minder in de techniek achter de verbinding, is zo’n oplossing bijzonder aantrekkelijk. Je hoeft geen ingewikkelde instellingen te maken, geen frequenties of talkgroepen te kiezen en je bent niet afhankelijk van de beschikbaarheid van een lokale repeater.
Maar daarmee verschuift de communicatie wel steeds verder van de ether naar het internet.
Sinds kort is er echter een nieuwe ster aan het firmament verschenen: QSO One.
Een applicatie die al deze hierboven geschetste problemen in één keer zou kunnen oplossen. Geen versnippering meer over verschillende digitale modes, netwerken, reflectors en talkgroepen. Geen dure repeaters meer met een veelheid aan onderling verbonden groepen en netwerken om alles enigszins bij elkaar te houden. Maar alles samengebracht in één overzichtelijke omgeving. Een plek waar gebruikers elkaar kunnen vinden, ongeacht de gebruikte techniek of het netwerk waarlangs de verbinding tot stand komt.
Je kunt zien waar de meeste activiteit plaatsvindt en vervolgens, met gebruikmaking van het betreffende protocol, zelf een verbinding maken. Of je daarbij via een repeater te horen bent of dat de communicatie volledig via internet verloopt, lijkt ineens niet meer zo belangrijk. De techniek en de gebruikte infrastructuur worden daarmee ondergeschikt aan het uiteindelijke doel: met elkaar in contact komen.
Is dit dan eindelijk de oplossing waar de radioamateurwereld op zit te wachten? Een oplossing die niet alleen de behoefte aan onderlinge communicatie invult, maar ook ruimte laat voor de ‘echte’ experimenterende radioamateur, die zijn hobby juist vindt in het ontdekken, ontwikkelen en toepassen van radiotechniek?
Want uiteindelijk is radioamateurisme toch veel meer dan alleen met elkaar praten? Het experimenteren met techniek, het bouwen, verbeteren en onderzoeken van nieuwe mogelijkheden vormt voor velen nog altijd de kern van onze hobby.
We hebben natuurlijk al geruime tijd de mogelijkheid om gebruik te maken van persoonlijke hotspots en nodes, zoals openSPOT, MMDVM en Pi-Star. Daarmee kun je op een relatief eenvoudige manier deelnemen aan digitale netwerken, zonder afhankelijk te zijn van een reguliere repeater.
Je gebruikt daarbij nog steeds een portofoon voor het radiocontact, maar dat contact beperkt zich meestal tot een afstand van enkele meters tussen de portofoon en de node. De verdere verbinding verloopt vervolgens via internet naar het betreffende digitale netwerk.
Daarmee hebben we in feite al een tussenoplossing: de vertrouwde bediening van een portofoon, gecombineerd met de mogelijkheden van internet. Maar ook deze oplossingen dragen bij aan de versnippering, omdat je nog steeds afhankelijk bent van verschillende protocollen, netwerken en configuraties.
Maar hier zit voor mij ook meteen het grote dilemma. Als we met oplossingen als QSO One uiteindelijk alle digitale modes, netwerken en repeaters samenbrengen in één applicatie, dreigt dan niet juist datgene verloren te gaan wat onze hobby zo bijzonder maakt?
Het risico is dat het radiozendamateurisme steeds verder ondersneeuwt onder het gemak van QSO One. De radiotechniek verdwijnt naar de achtergrond en het radioamateurgehalte wordt uiteindelijk vrijwel nul. We houden dan vooral een platform over waarop we met elkaar kunnen praten, maar waarbij de radioverbinding zelf nauwelijks nog een rol speelt.
En als dat de richting is waarin we ons bewegen, waarom kiezen we dan niet gewoon voor één gezamenlijk VoIP-platform, zoals HamSphere of QSONet? Dat zou in ieder geval eerlijker zijn dan het presenteren als een nieuwe stap in het radiozendamateurisme.
Want laten we één ding niet vergeten: radioamateurisme is meer dan alleen QSO’s maken. De ether, de techniek en het experimenteren zijn minstens zo belangrijk. Als we die elementen kwijtraken, wat blijft er dan eigenlijk nog over van onze hobby?
De bedenker van QSO One omschrijft het concept met de slogan: “Amateur radio, reimagined.”
Een mooie slogan, maar wat betekent dat eigenlijk? Is dit een nieuwe invulling van het radiozendamateurisme, waarbij bestaande technieken en netwerken op een slimme manier worden samengebracht? Of zijn we bezig het radiozendamateurisme opnieuw uit te vinden, waarbij de ether en de radiotechniek steeds meer naar de achtergrond verdwijnen?
Misschien is dat wel de belangrijkste vraag die QSO One oproept.
Is QSO One dan het begin van een nieuwe toekomst, of juist het begin van het einde van het radiozendamateurisme zoals we dat kennen?