Hamradio – Friedrichshafen, 2014

Mijn tweejaarlijkse bedevaart naar de Bodensee.

hamradiovlomarkt

Dit jaar was de trip ‘stand-alone’ en ‘single’, dus niet in combinatie met een business tripje en ook niet samen met mijn vader PA3ABH. Een mooie gelegenheid om er een korte ‘alleengaande’ vakantie van te maken. Hotelkamer geboekt in Wasserburg bij Lipprandt direct aan de Bodensee en via internet een entreekaartje gekocht voor de vrijdag. De Hytera DMR porto geprogrammeerd met de HAM RADIO DMR frequenties en de FT-817 in de tas voor als ik me nog in wil melden in het vakantie net van PA0BWX.

(more…)

DMR met een DG-318 porto

Voor minder dan €199 professioneel qrv.

Ja…. echt waar. DMR komt steeds meer in het bereik van de doorsnee radioamateur.
Nou mag je natuurlijk meteen jezelf afvragen: ben ik een doorsnee radioamateur, wat bedoelt pa3ang daarmee? Feit is dat veel van de Nederlandse radiomannen graag goedkoop hobbyen. Misschien komt dat ook wel door de invloed van de YL of XYL: is dat niet wat duur? Heb je dat echt nodig? Je hebt al zoveel apparaten!

downloadEnfin, verschillen in uitgaven patroon voor een hobby zullen er altijd wel zijn, maar met de komst van DMR in de radiozendamteurwereld (mooi scrabble woord, past niet eens op het bord), kijken we toch wel tegen relatief dure transceivers en portofoons aan. Zeker in vergelijk met alle Chineese doosjes die voor een habbekrats te koop zijn via eBay, is een Motorola of Hytera porto een goudstaaf. Om nog maar te zwijgen van de dwangbuis dat het mogelijk moet zijn om een zendontvager zelf goedkoop te bouwen. 😉

(more…)

RPi ontwikkelingen

Twee nieuwe opsteekmodules met interessante mogelijkheden.

In de afgelopen weken heb ik me weer wat meer bezig gehouden met de Raspberry Pi (RPi).

20140321_190432_800x600DVMEGA D-STAR modem links, Wolfson Audio Card rechts.

Tijdens een email wisseling met Guus, PE1PLM kwam ik erachter dat hij een beperkt aantal D-STAR GMSK transceiver bordjes, gebaseerd op Arduino, zou produceren welke rechtstreeks  op een Raspberry Pi GPIO geprikt worden. Deze bordjes zijn een spin-off van zijn dvmega project. Ik ben erg blij met het aanbod van Guus dat hij mij een dergelijk bordje wilde leveren en ben dus nu de trotse bezitter van een RPi-DVAP hotspot. Compacter kun je het gewoon niet hebben. De bedoeling is om radioamateur minnend Nederland te laten zien wat je met een RPi kunt doen (eind april hou ik een lezing over de RPi voor de afdeling Twente in het Hamnus). Natuurlijk hebben al veel amateurs geëxperimenteerd met een RPi in combinatie met een DVAP, DVRPTR of GMSK modem plus een analoge 9K6 transceiver, maar deze vorm is wel heel uitnodigend om daadwerkelijk gebruik te maken van een RPi. Er zijn op internet vele voorbeelden te vinden van het gebruik van een RPi voor D-STAR, maar deze combinatie is tot nu toe de meest compacte vorm. Geen extra kabels. Slechts een 5 Volt USB voeding en een draadloze WiFi connectie zijn genoeg om een volwaardige D-STAR hotspot te realiseren. Meer info op de site van Guus. O ja, de RPi is een Type A in een PiBow behuizing. De SD kaart heeft een westerndstar image. Het voordeel hiervan is dat je niet veel van Linux (het operating systeem van de RPi) hoeft te weten om de boel aan de praat te krijgen.

Ja en dan de RPi aan de rechter kant op de foto. Dit een nieuw add-on board voor de Raspberry Pi en is ontwikkeld door Elements14. Op hun site kun je al heel veel informatie vinden. Het is een welkome aanvulling en zeker voor de radioamateur. Immers we doen erg veel met de geluidskaart tegenwoordig en de RPi heeft standaard alleen maar een (koptelefoon)uitgang. Er ontbreekt dus een eenvoudige ‘stereo’ ingang, nodig voor bijvoorbeeld SDR/IQ decodering. De door Elements14 geleverde soundkaart is overigens ook voor de audiofielen een mooie aanvulling.

36208_12_element_14_launches_raspberry_pi_sound_card

Goed, hoe krijg je het ding aan de praat? Nou dat viel nog niet mee, maar dat was meer eigenwijsheid en het niet hebben van een SD kaart welke groot genoeg was dan de support en documentatie van de leverancier(s) en de diverse bloggers.
Je kunt namelijk op de site van Elements14 een image dowloaden die de nodige drivers, instellingen en software bezit voor de nieuwe soundkaart. Deze image is gebaseerd op de Raspbian distributie, maar is wel 8Gb groot. Je moet dus gewoon een 8Gb of nog beter 16Gb SD kaart meebestellen. Er was ook een recept om een bestaande Raspbian kernel te upgraden, maar daarvoor heb je wel een stabiele RPi nodig (dus met LAN kabel) en geduld! Beide had ik niet en dus ben ik de volgende dag even naar de plaatselijke electronicawinkel gegaan voor een grotere SD kaart.

Nadat ik de image met Win32DiskImager op een 16Gb heb geladen is het een fluitje van een cent… een super fluitje met een super geluid moet ik zeggen. De RPi start meteen op met de X11 Desktop en biedt ook een 5 tal HD geluidsfragmenten. Koptelefoon aansluiten (wel een goede natuurlijk) en de Music Player starten.

Wolfson Image

Op de ASLA mixer is te zien dat er naast de standaard bcm2835 audio een snd_rpi_wsp device is. Dit is dus de Wolfson kaart!  De S/PDIF uitgangen en ‘on-board’ versterker heb ik nog niet geprobeerd, maar ik heb er alle vertrouwen in dat deze functionaliteiten ook goed werken.

De Wolfson kaart integreert 1:1 met de RPi en ik heb een combinatie gemaakt met een Type A kaart en een PiBow Type A behuizing. Met wat kleine modificaties aan de bovenste behuizingslaag (gat boren en GPIO uitsparing wat vergroten) is de geluidskaart stevig te monteren. In vergelijk met een externe USB geluidkaart met overeenkomende specificaties (24-bit, 192kHz) is de Wolfson absoluut niet duur en je houd de configuratie mooi compact en bezet niet een USB slot. Ik heb de kaart uiteraard betrokken bij mijn huisleverancier.

Applicaties die nu uitgeprobeerd moeten worden zijn:

  • SDR /IQ ontvangst met 192kHz bandbreedte (Linrad)
  • Streamen op internet van audio ( Darkice, Icecast2)
  • Internet Radio maar nu met speakers. (zie blog)
  • Media Center – HD Media Player

en voor de radioamateur WSPR en de vele andere audio gebaseerde modulatie en communicatiesoorten (PSK31, CW, etc.). Maar daarover schrijf ik wellicht eens in een volgend blog.

 

DMR naar grote hoogte

Super moderne HAM Radio technologie.

Na mijn eerste schreden op het DMR pad, zijn we na 2 maanden al in een zeer comfortabele situatie beland. De repeater in Utrecht was al probleemloos te werken hier in Zwolle, maar nu hebben we ook nog een DMR repeater in Apeldoorn erbij gekregen. Een super signaal en probleemloos te werken met laag vermogen. Als rasechte qrp-er dus meteen de 30 watt mobilofoon omgeruild (nou bijna dan) voor de modernste porto op DMR gebied: de Hytera X1p. Super apparaatje met de form en functies van een telefoon en toch gewoon een HAM radio toestel met analoge en digitale voice communicatie op 70cm.

Dit is echt radio amateurisme van de bovenste plank. Met high end apparatuur en daarnaast voldoende ruimte om te experimenteren en te communiceren.

Gebroederlijk naast elkaar DMR en D-STAR.

O ja er zijn natuurlijk heel veel redenen om niet aan DMR te beginnen. Dezelfde discussie die we indertijd hadden toen we van AM modulatie gingen werken in SSB en daarna met het veel te breedbandige FM op 2 meter. Blijf dan vooral bij het oude en verweer je tegen DV (D-STAR en DMR). Per slot van rekening, er zijn mensen die hun brieven anno 2013 nog steeds maken met een schrijfmachine, een telefoon met een draaischijf hebben en het nieuws beluisteren op de Philetta.

In elk geval gaan een aantal enthousiastelingen voorlopg door met het ontwikkelen van een robuust DMR netwerk in Nederland.  Houdt de website pi1adp.nl in de gaten. Nu nog in oude vorm (25-10-2013) maar eerdaags met nieuws over DMR en D-STAR  vanuit Apeldoorn.

 

First met DMR

Eerste qso’s gemaakt met DMR.

Nou de eerste contacten zijn gemaakt met DMR. Alle plannen kwamen op hetzelfde moment bij elkaar. Gerjan PA1GF en Ton PE1BQE kwamen met een DMR testrepeater in de lucht en mij Hytera en Tonna 9 el 70cm antenne werden op vrijdag bezorgd. Meteen de software op de PC geïnstalleerd en de antenne uitgericht op Amersfoort.

De eerste indrukken…. De Hytera is spartaans. Je kunt het absoluut niet vergelijken  met een Kenwood of Yaesu setje. Je moet alle frequenties die je wil gebruiken programmeren en alle instellingen en parameters moet je goed hebben, anders ‘no joy’.  Opladen naar de set en ‘try en error’.

Maar leuk! Ten eerste is het weer pionieren. Weinig tegenstations nog op dit moment, maar precies genoeg om goed mee te kunnen experimenteren 🙂 PA3EKE, PA1GF, PE1BQE, PD2WGN en PD2JM. Joop heb ik nog niet gewerkt op DMR, maar hij heeft wel veel ervaring met de Hytera MD785 en het programmeren daarvan. Ik heb besloten om mijn file met frequenties, tijdsloten en gespreksgroepen langzaam op te bouwen. Dus niet een file downloaden en ‘gaan met de banaan’, maar zelf nadenken en inkloppen. Is ook beter voor deze ‘old boy’ 🙂

Goed de first is gemaakt op een simplex frequentie met Rob, PA3EKE. Dus geen repeater maar netjes rechtstreeks! Daarna liepen de condities op en kon ik over de testrepeater in Amersfoort werken die op een lage locatie staat (stond).

Op 24 augustus 2013 om 22:54 voor het eerst waargenomen op het Hytera netwerk. Ik ben voorlopig tevreden.

Wat betreft de Hytera. Je kunt er ook prima analoog mee uitkomen. De set is zeer stevig en solide. Kan absoluut tegen een stootje en heeft zeer goede specificaties. De enige negatieve puntjes  die ik heb kunnen vinden zijn het klikken van de squelch (soms) en de achtergrond ruis in de audio bij ontvangst en open squelch.

Nu verder de MD785 en DMR ontdekken. Ondertussen zijn er al wat meer Nederlandse stations actief waaronder PD4RS in Zuid Limburg die op het Motorola netwerk uitkomt via de repeater in Aken.

Een goede plek om te starten met het ontdekken van DMR is de site van Gerjan: www.d-star.nu

 

D-STAR wordt DMR

Met de Hytera MD-785 nieuwe DV ontdekken.

Na lang wikken en wegen heb ik toch besloten om me in de komende tijd met DMR bezig te gaan houden. D-STAR is nu een redelijk stabiel concept en wordt steeds volwassener. Het aantal gebruikers neemt toe en het wordt meer en meer een ‘normaal’ medium om verbindingen mee te maken. Nadeel is wel dat door de, vooral in Nederland, enorme hoeveelheid aan hotspots, de gebruikers van het netwerk vaak geconfronteerd worden met QSO’s die gaan over de techniek van het netwerk,  het GMSK modem, de instellingen van de software en vooral het functioneren van de Raspberry Pi. Nou ben ik een fan van techniek, maar deze gesprekken gaan me vervelen. Telkens als er een nieuw station op DCS007 B verschijnt gaan we weer van voren af aan beginnen met de hotspot problematiek.

Een goede oplossing is natuurlijk het opdelen van het netwerk. Dit kan met de DCS architectuur prima, alleen wordt er nauwelijks gebruik van gemaakt. Vrijwel iedereen zit op DCS007 B. Een verschil met bijvoorbeeld de Duitse DCS001 reflector. We zijn blijkbaar bang in Nederland om ook maar iets te missen van al die hotspot conversaties.

Anyhow, ik ga verkassen. Sinds juli 2008 actief met D-STAR (pa3ang.nl//archives/247) is het nu tijd om met DMR te beginnen. D-STAR zal ik nog wel gebruiken hoor, net zoals analoge radio op V/UHF en zelfs AM op 80 meter :). Niets sluiten we uit, maar de focus bij DV (Digital Voice) gaat naar DMR.

Nadat ik wat experimenten heb gedaan met Tetra (met twee BHR-21 portofoons) en op internet heb rondgeneusd naar instapmogelijkheden voor DMR, ben ik bij de Hytera MD-785 uitgekomen.

In Nederland verkrijgbaar bij de DMRSHOP met momenteel (augustus 2013) introductieprijzen. Ook op de Hamradio in Friedrichshafen was DMR goed vertegenwoordigd en werden de Hytera toestellen voordelig aangeboden door een Duitse leverancier. En omdat ik nog wel eens in DL-land rondscheur ben ik daar maar even langs gegaan. Samen met een datakabel en software was dit voor mij de goedkoopste instap, waarbij ik ook voldoende vermogen heb om vanuit huis de dichtstbijzijnde repeater te bereiken. Want dat is wel nodig. DMR kent het verschijnsel hotspot (op dit moment) niet, maar heeft zeg maar, serieuze netwerkcomponenten nodig.

Hytera is een Chineese fabrikant van DMR apparatuur naast Motorola. In feite zijn veruit de meeste netwerkcomponenten en ook gebruikers van DMR uitgerust met Motorola toestellen, maar Hytera is behoorlijk in opkomst en aantrekkelijk vanwege het prijsverschil en de gebruikersinterface van het toestel. Minder spartaans dan een Motorola DM-4600 en bijna 250 euro goedkoper.

Goed… hoe nu operationeel worden. Er is een belangrijke bron van informatie op internet en wel www.dmr-marc.net. Hier kun je starten met het ontdekken van DMR en het DMR netwerk. Want dat laatste is er al! Weliswaar nog niet in Nederland, maar de plannen zijn er wel. PI1ZWL heeft al een ATOF voor DMR en ook in Amersfoort zijn plannen voor een repeater.

En nou komt het…..  DMR is open source inclusief de codec. Hebben we eindelijk dat gezeur niet meer over ‘dat het een gepatenteerd systeem is en dus niets voor een radiozendamateur’. Bla bla… bijna alles wat we gebruiken is gepatenteerd, beschermt en wat niet meer. En wie maakt zich nou druk over ‘open source’. In Nederlandse termen ‘als ik ervoor moet betalen wil ik het niet hebben’.

Nou vooruit toch nog maar even weer: D-STAR is ondanks wat vrijwel iedereen beweert heel zeker en beslist een open standaard! D-STAR is rond 2001 bedacht door de Japanse amateurvereniging JARL met geld (ongeveer 1 milj. US dollar) van het Japanse Ministerie van Wetenschappen. Icom doet bezitterig over D-STAR zoals Motorola bezitterig doet over DMR en P25. Ze zijn geen van beide eigenaar, hoewel ze dat misverstand maar al te graag in stand houden.

Hoewel Icom wat protectionistisch is gebleken over D-STAR moet je ze denk ik tegelijk ook prijzen omdat zij als enige fabrikant het aandurfden om voor die open amateurnorm D-STAR spullen te maken.

Het enige dat niet open is bij D-STAR is de AMBE-chip. Maar daarin wijkt D-STAR dus weer niet af van DMR of P25 V1 of V2…. De bij DMR meestal gebruikte AMBE3000 zit net zo dicht als AMBE2000 of het IMBE van P25 V1. De enige met een open vocoder is Tetra, maar die kunnen we weer niet afluisteren als het C2000 heet vanwege de encriptie! (met dank aan John PA0ETE voor de heldere uitleg).

Terug naar DMR. Op de onvolprezen www.rtl-sdr.com site is een blog (www.rtl-sdr.com/rtl-sdr-radio-scanner-tutorial-decoding-digital-voice-p25-with-dsd) waarin wordt uitgelegd hoe je DMR kan ontvangen met een RTL-SDR dongle en ‘open source’ software DSD (Digital Speech Decoding). Een leuk filmpje vindt je hier: www.youtube.com/watch?v=ZDv6BNUZYXk

If the word voice is constantly showing and a garbled sound is playing, you may be listening to an inverted DMR/MOTOTRBO signal. Try typing “dsd160 -xr” into the command prompt at step 5 instead. More DSD options for other digital signals can be found by looking at the DSD help screen by typing in “dsd160 -h”.

Ik ben benieuwd. Het ziet er naar uit dat we weer gaan pionieren in Nederland met een nieuw soort techniek om wereld wijde verbindingen te maken met uitsluitend een RF opstap. Er zijn al een aantal stations actief w.o. Joop PA2JM. Bekijk zijn video hier maar eens: www.youtube.com/watch?v=CI-vV-FZiUQ. Hij is ervoor speciaal naar Duitsland gereden! Maar wat een goede audiokwaliteit en totaal geen R2D2 bij DMR.

Tenslotte, als bij DMR de ontwikkelingen net zo snel gaan als bij D-STAR dan heb ik er wel vertrouwen dat we met DMR leuke projectjes kunnen uitvoeren.